De revival van de directe instructie

Een paar jaar terug, toen de term 21st Century Skills net ‘hot’ was, werd her en der de noodklok geluid: ons onderwijs zou niet meer voldoen, het was tijd voor een ingrijpende digitalisering. Op deze golf ontstonden onder meer de Steve Jobs-scholen, waar lesstof hoofdzakelijk wordt aangeboden via devices. Maar een device is maar een hulpmiddel. Voor goed lesgeven en een optimale ontwikkeling van kinderen is het veel belangrijker dat onderwijs wordt gegeven op basis van onderwijskundig bewezen werkvormen.

De wetenschap

Vanuit de wetenschap is er inmiddels een tegenbeweging ontstaan die stelt dat een goede instructie wel degelijk essentieel is. Zo betoogt professor Paul A. Kirschner, hoogleraar onderwijspsychologie aan de Open Universiteit, dat een minimale instructie de prestatiekloof tussen leerlingen groter kan maken*. En volgens de onderwijskundigen Pedro de Bruyckere en Casper Hulshof zou technologie niet moeten worden gebruikt om leerkrachten te vervangen (de computer die doet wat de leerkracht zou doen) maar als aanvulling op wat de leerkracht doet**.

Geen revolutie maar evolutie

Natuurlijk, onderzoekend leren kan heel goed werken, zeker als het gaat om vakken die zich ervoor lenen. Maar toch komen steeds meer scholen weer tot het inzicht dat de aloude combinatie van instructie, inoefenen en feedback nog altijd het meest effectief is. Daarmee is maar weer eens bewezen dat het onderwijs een wereld is van evolutie, niet van revolutie. Mijn collega’s en ik hameren daar ook altijd op bij scholen, alleen al om te voorkomen dat er teveel waarde wordt gehecht aan hypes.

De directe instructie en de touchscreen

Ook een touchscreen brengt op zichzelf geen revolutie in het onderwijs teweeg. Maar het is wel een uitstekend middel om het onderwijs leuker en beter te maken. Kijk alleen maar eens hoe enthousiast kleuters kunnen zijn dat ze zo’n ‘grote iPad’ in de klas hebben waarmee ze lekker kunnen swipen. Belangrijk is wel dat de touchscreen niet alleen wordt gebruikt voor het behandelen van standaard (methode-)materiaal maar ook als ondersteuning van de directe instructie. Hier volgt een voorbeeld van hoe je dat als leerkracht zou kunnen aanpakken, mede geïnspireerd door de theorie van de Expliciete Directe Instructie (EDI).***

1. Gezamenlijke start

We beginnen met een gezamenlijke aftrap. Dat kan een herhaling zijn van de vorige dag. Als je toen bijvoorbeeld bij ontleden het onderwerp hebt behandeld, haal je nu met de hele groep even terug wat je daarover hebt geleerd.

2. Introductie van de context

Vervolgens leg je uit wat het doel van de les van vandaag is. We gaan het bijvoorbeeld hebben over ‘Tegenstellingen’. Je schrijft het doel groot op de touchscreen en noemt zelf een paar voorbeelden van tegenstellingen. Vervolgens roep je de leerlingen op om ook met voorbeelden te komen. Deze voorbeelden kun je ook op de touchscreen schrijven. Je kunt het ook door de leerlingen laten doen, om hun betrokkenheid te vergroten.

3. In tweetallen

Na een korte instructie gaan de kinderen in tweetallen praten over het thema. Samen praten ze over oplossing en schrijven die op. Jij als leerkracht loopt rond, observeert, stelt vragen en schrijft nieuw gehoorde tegenstellingen op de touchscreen (of laat dat kinderen doen).

4. Lesafsluiting

Met de hele groep bespreek je een aantal voorbeelden van wat je is opgevallen, of goede of interessante oplossingen. Je beoordeelt ook of iedereen de lesstof heeft begrepen en welke kinderen eventueel verlengde instructie nodig hebben.

Aan de slag!

Na deze vier stappen (die in totaal 10 à 12 minuten in beslag nemen) is het tijd voor de werkinstructie, waarna de leerlingen zelfstandig aan het werk gaan met het lesje dat bij het thema hoort. Vanaf dit moment kun jij observeren en op de touchscreen opschrijven wat je tegenkomt, en eventueel extra tijd besteden aan individuele leerlingen aan de instructietafel. Tenslotte loop je nog een rondje door de klas en sluit je de les weer gezamenlijk af.

Gratis hulpmiddelen

Het mooie van Predia touchscreens − naast het al genoemde feit dat je erop kunt schrijven én typen − is dat ze je de beschikking geven over een aantal gratis hulpmiddelen waarmee je de les nog aantrekkelijker en effectiever kunt maken. Je kunt de kinderen bijvoorbeeld voor een opdracht een tijd meegeven met behulp van een timer op het bord. Er is een stoplicht dat je kunt gebruiken wanneer kinderen zelfstandig aan het werk zijn terwijl jij aan de instructietafel bezig bent (bijvoorbeeld: rood = stilte, oranje = wel overleggen maar de leerkracht niet storen, groen = leerkracht beschikbaar). Verder is er een handig rekenrekje voor groep 3, een app voor bussommen, een cijferkiezer om beurten eerlijk te verdelen en de verjaardagstaart, al jaren een grote hit op ‘onze’ scholen. Deze en een groot aantal andere gratis tools vind je op tools.predia.nl.

Het begint bij jou

Om de betrokkenheid van de leerlingen nog verder te vergroten, kun je hen ook vaker zelf de pen in handen geven, bijvoorbeeld bij verlengde instructie in een klein groepje. Dat werkt: je zult zien dat de scores en het leerrendement ervan omhoog gaan. Vooropgesteld dat jij als leerkracht op de eerste plaats komt, en niet de touchscreen. Want goed onderwijs staat of valt met jou, niet met de techniek die je als hulpmiddel gebruikt.

* Prof. Paul A. Kirschner, "Helemaal uitleggen of zelf laten ontdekken?", in Van 12 tot 18. Vakblad voor Voortgezet Onderwijs, november 2012.

** Pedro de Brucykere en Casper Hulshof, “Jongens zijn slimmer dan meisjes en andere mythes over leren en onderwijs”, Lannoo Campus, 2013.

*** Marcel Schmeier, “Expliciete Directe Instructie: tips en technieken voor een goede les”, Pica, 2015.


Marloes de Vetten

Marloes de Vetten is onderwijsconsulent en sinds 2008 werkzaam bij Heutink ICT. Voordat ze bij Heutink ICT aan het werk ging, was ze leerkracht en tevens ICT’er op een basisschool. Ze houdt ervan om leerkrachten uit te dagen om ICT binnen het onderwijs een goede, doelgerichte plek te geven. Op een eenvoudige manier ICT zó inzetten dat het een meerwaarde is voor je onderwijs.

Blijf op de hoogte!

Wil jij op de hoogte blijven van vacatures, traineeships en loopbaanontwikkeling?
Meld je dan aan voor de nieuwsbrief.

aanmelden