Professionalisering

Kunt u zich het Digitaal Rijbewijs Onderwijs (DRO) nog herinneren? Het was het certificaat dat door de overheid in 2001 in het leven werd geroepen om leerkrachten in staat te stellen hun ICT-vaardigheid te bewijzen. Om het DRO te behalen, volgde je een cursus waarin vrijwel elke samenhang met de praktijk ontbrak. Ik kan het weten, want ik heb me zelf jaren geleden in een lokaaltje op een afgelegen industrieterrein allerlei Office-vaardigheden eigengemaakt, terwijl ik in gedachten bij de leervragen van mijn leerlingen was. Het DRO sloot onvoldoende aan bij mijn eigen leerwens. Een valkuil die ook in deze tijd op de loer ligt, nu iedereen het (overigens terecht) heeft over de noodzaak van professionalisering in het onderwijs.

Hoe leert de leerkracht?

De vele ontwikkelingen die het onderwijs in deze tijd doormaakt, mede door de toenemende inzet van ICT, hebben nogal wat consequenties voor de leerkrachten. Van hen wordt verwacht dat zij zich de vaardigheden eigen maken die nodig zijn om invulling te kunnen geven aan allerlei nieuwe visies en concepten (leest u de voorgaande blogs in deze reeks er nog maar eens op na). De overheid steekt ook geld in deze vorm van professionalisering, onder meer via het platform InnovatieImpuls Onderwijs. Maar toch komt het nog lang niet overal van de grond. Naar mijn overtuiging is dat vooral te wijten aan een te traditionele kijk op hoe leerkrachten leren.

De kracht van informeel leren

Professionalisering in deze zin bereik je niet door leerkrachten verplicht een heleboel cursussen te laten volgen en oefeningen te laten doen. Het is veel meer een kwestie van wat Maarten de Laat, hoogleraar bij het Welten-instituut van de Open Universiteit, informeel leren noemt1; een proces waarbij de uitwisseling van ervaringen en inzichten met collega’s (het zogenoemde netwerkleren) essentieel is. Daarbij merkt De Laat ook meteen op dat informeel leren niet per definitie effectief is. Dat kan het alleen worden wanneer er op school een cultuur bestaat die het leerproces ondersteunt en stimuleert. Door leerkrachten het vertrouwen te geven om van en met elkaar te leren. Door hen uit te nodigen aan te geven waar ze tegenaan lopen en wat ze nodig hebben om dat op te lossen. En ook niet onbelangrijk: door resultaten minstens zo zwaar te laten wegen als diploma’s en accreditaties.

Autonomie en uitwisseling

Om een goede voedingsbodem voor netwerkleren te creëren, moet er mijns inziens veel meer autonomie worden teruggebracht in de klas. We moeten weer naar de oorspronkelijke passie van de leerkracht, de reden waarom mensen voor dit vak hebben gekozen. Daarnaast is het van belang om leerkrachten uit te dagen zelf na denken over hun eigen leervragen; wat heb ik nodig of wil ik leren om ICT beter in mijn klas te kunnen gebruiken? Vanuit dat zuivere perspectief kun je als leerkracht bijvoorbeeld ook onbelemmerd kijken naar de rol die ICT zou kunnen spelen om je leerlingen te helpen bij het leren. Door zulke inzichten vervolgens uit te wisselen met je collega’s − en waar nodig eventueel ook andere netwerken aan te spreken, bijvoorbeeld van externe deskundigen − kun je als team allemaal beter worden in wat je doet. Maar dan wel allemaal op je eigen manier. Want deze vorm van informeel leren werkt het best wanneer mensen in hun kracht worden gezet en zelf de regie krijgen over wat ze doen en willen. Juist dan kunnen leerkrachten ook van elkaars kracht profiteren.

Zichtbaar maken

Professionalisering komt het best uit de verf wanneer het zichtbaar wordt gemaakt. Wat dat betreft ben ik het helemaal eens met Maarten de Laat, die stelt dat informeel leren aanstekelijk kan werken. De Laat koppelt daaraan ook de conclusie dat hier een belangrijke taak ligt voor schoolleiders. Zij moeten ervoor zorgen dat niet alleen het informele leren zichtbaar is, maar ook de resultaten en successen die ermee worden behaald1.

Verschuiving van de focus

De grote vraag is natuurlijk hoe dit alles vorm moet gaan krijgen. En eerlijk is eerlijk: daar zijn we bij Heutink ICT ook nog lerende in. Eén ding is zeker: met informeel leren kom je niet tot pasklare oplossingen voor op zichzelf staande vraagstukken. Dat gegeven vertaalt zich in mijn dagelijkse werkzaamheden nu al in een andere focus. Vanuit de scholen ervaren we steeds meer behoefte om samen te praten over specifieke wensen, behoeften en mogelijkheden. Het komt ook steeds vaker voor dat wij gastlessen geven en dan samen met de groepsleerkracht een ICT-les verzorgen. Laatst heb ik bijvoorbeeld voor leerlingen van groep 7 samen met de groepsleerkracht het digitale portfolio behandeld waarin de leerlingen gaan werken. Zo verschuift het accent van traditionele trainingen en workshops naar professionalisering op maat op de werkvloer. En dat is eigenlijk precies waar deze tijd om vraagt.

1POMagazine, februari 2014


Wouter Würdemann

Wouter Würdemann is Teamleider Training & Advies. Voordat Wouter bij Heutink ICT aan het werk ging had hij ruime ervaring als leerkracht en ICT-coördinator opgedaan in het basisonderwijs. Binnen Heutink ICT heeft Wouter verschillende succesvolle trainingen en begeleidingstrajecten vormgegeven Hij adviseert besturen op het gebied van onderwijs en ICT. Zijn aanpak is praktisch, met de voeten in de klei. In zijn visie gaat goed onderwijs over kinderen en interactie en is ICT niet meer dan een hulpmiddel.

Blijf op de hoogte!

Wil jij op de hoogte blijven van vacatures, traineeships en loopbaanontwikkeling?
Meld je dan aan voor de nieuwsbrief.

aanmelden