(E-)portfolioleren

In de onderwijswereld wordt veel gesproken over begrippen als ‘passend onderwijs’ en ‘gepersonaliseerd leren’ (zie bijvoorbeeld ook de recente blog van mijn collega Bram Aerns). Ik ben ervan overtuigd dat portfolioleren een uitstekend middel is om vorm te geven aan dit soort concepten voor onderwijs op maat. Zeker wanneer er kan worden gewerkt met de eigentijdse variant, die al geruime tijd aan een flinke opmars bezig is: het e-portfolio.

Waarom portfolioleren?

Wanneer je leerlingen op maat wilt bedienen, moet je om te beginnen een goed beeld hebben van hun ontwikkeling en competenties. De traditionele toets is en blijft daartoe een prima middel. Maar daarnaast kunnen leerlingen vaak ook heel goed zelf benoemen waar ze goed in zijn en wat ze nog moeten leren. Om die reden omarmen steeds meer scholen het portfolioleren, waarbij leerlingen eigen werk van een bepaalde periode (van één of meer vakken of leergebieden) verzamelen en aanvullen met een reflectie op dat eigen werk. Dat is op zich geen nieuw concept, want de Amerikaanse pedagoog Kenneth Wolf constateerde bijvoorbeeld al in 1989: “Wanneer leerlingen werken met een portfolio, leren ze hun vooruitgang inzichtelijk te maken en nieuwe doelen te stellen. Leerkrachten krijgen nieuwe inzichten met betrekking tot hun prestaties en vooruitgang.”

De brede benadering

Een portfolio in de oorspronkelijke zin is puur iets van de leerling: hij is de enige die invloed uitoefent op het gepresenteerde werk. Maar je kunt ook werken met een portfolio waarbij de leraar, andere leerlingen en eventueel zelfs de ouders een rol spelen. Zij kunnen bijvoorbeeld in de gelegenheid worden gesteld om naast de reflectie van de leerling een feedbackopmerking te plaatsen. Zo’n brede benadering van het portfolio kan buitengewoon nuttig zijn, ook om leerlingen te ‘leren leren’ en zich te ontwikkelen als mens. Elke leerling krijgt een verhelderend doorkijkje naar het eigen leerproces, juist ook door de feedback van anderen. En zoals de Amerikaanse pedagoog John Dewey al stelde: “We leren niet van de ervaring, maar vooral van reflectie op deze ervaring.”

De digitale variant

In deze tijd verleggen steeds meer scholen hun aandacht van portfolioleren op papier naar het werken met een e-portfolio in de cloud. Zo’n digitaal portfolio maakt portfolioleren veel minder afhankelijk van tijd en plaats. Dat past goed in een toekomst waarin kinderen ICT vooral buiten de school zullen gebruiken, en de school meer gaat fungeren als een plek midden in de samenleving waar je samen reflecteert op het leerproces. Bovendien kan het helpen voorkomen dat ICT binnen de school zelf te zwaar wordt ingezet en daardoor juist gaat afleiden van het eigenlijke leren. Met het oog daarop betoogt onderwijspsycholoog Rob Martens van de Open Universiteit ook vaak dat we ons niet moeten blindstaren op apparaten en techniek, maar vooral moeten kijken naar het platform waarmee we informatie kunnen ontsluiten en delen.

MOO en andere platforms

Van die platforms zijn er intussen meerdere op de markt, zoals FollowMe, Fronter, en kinderportfolio.nl. Het e-portfolio waar ik persoonlijk het meest vertrouwd mee ben, is vanzelfsprekend MOO (Mijn Omgeving Online) van Heutink ICT. Een groot pluspunt van MOO vind ik dat het geen zwaar beroep doet op de computervaardigheid van de leerkracht. Het platform gaat uit van de leerling. Die kan direct met zijn e-portfolio aan de slag, zonder dat de leerkracht eerst van alles hoeft in te stellen. Ook handig aan MOO is de modulaire opbouw, waardoor elke school zelf modules ‘aan’ of ‘uit’ kan zetten.


E-portfolioleren: een praktijkvoorbeeld

Bij Basisschool De Regenboog staan in de klas van meester Ton vier computers en kunnen de leerlingen ook nog zes computers gebruiken die in de mediatheek staan. Leerlingen loggen individueel in op hun eigen e-portfolio en hebben gelijk een overzicht van projecten, taken en resultaten. Daarnaast kunnen klasgenoten en ouders feedbackopmerkingen plaatsen. Ook extra oefeningen die Ton voor deze leerling heeft uitgezocht, zijn zichtbaar. Dit kunnen allerlei oefeningen zijn, zowel op de computer als op papier, of een extra instructie met de leerkracht. De leerling kan ook thuis gewoon bij zijn portfolio, ouders kunnen op elk gewenst moment een kijkje nemen en communiceren met Ton.


Succes door draagvlak vanuit de leerlingen

Al met al kunnen we concluderen dat het werken met een e-portfolio als MOO veel kan toevoegen aan het onderwijs. Voor scholen is het een uitstekende ondersteuning van handelsgericht − en dus uiteindelijk ook opbrengstgericht − werken. Een e-portfolio is immers bij uitstek het middel om informatie uit toetsen, reflecties van de leerling en feedback van de leerkracht (en eventueel ouders) bijeen te brengen tot één complete bron van informatie. Daar komt nog bij dat leerlingen het ook gewoon leuk blijken te vinden om via een e-portfolio te laten zien wat ze al kunnen, waar ze trots op zijn en wat ze nog moeten leren. Vooral dat draagvlak vanuit de leerlingen lijkt mij een doorslaggevende succesfactor.

In deze blogserie presenteren we steeds een actueel thema rond onderwijs en ICT. We zullen proberen de meest besproken thema’s en vraagstukken te duiden en er heldere conclusies aan te verbinden. Daarbij zullen we ook aandacht besteden aan uitgesproken trends (soms misschien hypes) en de keuzes die wij daarin zelf maken en hebben gemaakt. Met deze reeks hopen we ertoe bij te dragen dat scholen kunnen focussen op wat voor hen de beste manier is om invulling te geven aan ICT-ambities. Want scholen zijn uiteindelijk net mensen: ze zijn allemaal anders.

Wilt u op de hoogte blijven van wanneer de volgende blogs worden gepubliceerd? Klik dan hier om u in te schrijven. U krijgt dan automatisch een e-mail wanneer er een nieuwe blog online staat.


Wouter Würdemann

Wouter Würdemann

Wouter Würdemann is Teamleider Training & Advies. Voordat Wouter bij Heutink ICT aan het werk ging had hij ruime ervaring als leerkracht en ICT-coördinator opgedaan in het basisonderwijs. Binnen Heutink ICT heeft Wouter verschillende succesvolle trainingen en begeleidingstrajecten vormgegeven Hij adviseert besturen op het gebied van onderwijs en ICT. Zijn aanpak is praktisch, met de voeten in de klei. In zijn visie gaat goed onderwijs over kinderen en interactie en is ICT niet meer dan een hulpmiddel.

Blijf op de hoogte!

Wil jij op de hoogte blijven van vacatures, traineeships en loopbaanontwikkeling?
Meld je dan aan voor de nieuwsbrief.

aanmelden